به نور عقل مثل ضوء شمس است به نور چراغ ، و در اين هنگام غالب مىشود عقل را حيرت - از براى بودن او فوق ادراك عقل - و شيفته و سرگشته مىكند او را ؛ پس از اين جهت است كه گردانيده شده است از براى هيمان صولتى قاهره . پس از براى انجذاب او به قوّت حبّ به سوى تجلّى جمال ، شدّت و قوّت مىيابد انس ؛ و از براى بودن كشف كه غالب مىشود و هلاك مىكند عقل را به نور خود ، آميخته مىشود به او قهر هيمان غالب بر عقل . « و مىزند او را موج فنا . » يعنى هميشه قوّت مىگيرد اين كشف تا آنكه مستغرق مىكند عقل را و مشرف و نزديك مىشود به صاحبش به سوى كنار بحر فنا به جذبهء تجلّى انوار جمال اقدس ؛ پس مىزند او را موج بحر قبل از استحكام فنا و ظهور سلطان او به انكشاف حجب نوريّه و طلوع وجه باقى ، همچنان‌كه فرموده است پيغمبر عليه السّلام كه : « إنّ للّه سبعين ألف حجاب من نور و ظلمة لو كشفها لأحرقت سبحات وجهه ما انتهى إليه بصره من خلقه » « 1 » بنا بر آنكه خواهد آمد وصف او ان شاء اللّه تعالى . « و اين است كه غالب شده است قومى را بر عقولشان » يعنى سلب كرده است عقول ايشان را ؛ پس قادر نيستند آنكه منع كنند او را ، گفته مىشود كه : « غلبت زيدا على ثوبه » يعنى سلب كردم ثوب او را . و سلب عقل عبارت است از هيمان و منع او از تدبير و قياس او ، چرا كه بتحقيق « 2 » كه وارد شده است بر او معنىها از طورى كه فوق طور عقل است ؛ پس « 3 » قاصر است از ادراك آن معانى ؛ و اين خالى نيست از ضعف آنچه در عقول ايشان است . و كسى را كه تأييد كند او را خداى تعالى در اين مقام ، هايم و سرگشته نمىشود ؛

--> ( 1 ) . بحار الأنوار ، ج 58 ، ص 45 ؛ ج 76 ، ص 31 و با اندكى تفاوت در : سنن ابن ماجة ، ج 1 ، ص 71 ؛ صحيح مسلم ج 1 ، ص 162 و الفتوحات المكّية ، ج 1 ، ص 257 . ( 2 ) . اصل : تحقيق . ( 3 ) . اصل : و .